Da: U Ma O.R. Shallam, Panaliar, Jowai
‘Haba u myrsiang ym ioh ban kheit bad bam ia u soh-grape ba mih i-hun kynjrup, u da ong hana ba jew u soh grape wat haba uda ibang katno katno ruh. Ka long ka man ka saiň hima sima hapoh ka bri u Khasi u Jaintia ka la kylla long thik kum ka parom jong u myrsiang bad u soh-grape. Tangba ha kane ka kynti, u myrsiang ym shym da kren marwei marwei shuh, hynrei u da iaid sahuh sha kylleng ki shong ki thaw, ki lynti ki syngkien ban lum dorbar sorbar ha ka ban pynsngew bad kren bein kren kynnoh ia ka jingjew jong u soh- grape uba une u juh u myrsiang um lah ne kot bor ban ioh ban kheit ia u lada u leh ne pyrshang katno katno ruh.
Ia kane ka parom ngi da sakhi ha ki sngi ba mynta lyngba ka jinglong jingman ka saiň pyrthei bala iah lynti da ki briew ba ju khot ialade kum kita ki ‘ieid jaitbynriew’ bad ‘ieid dustur riti’ hynrei ki bym lah pat ban pdiang dalei lei ruh ia ka jinglong kyrpang jong kiwei pat ki jaitbynriew ba imlang sahlang ha kajuh ka jylla.
Naduh ka kam jingrwai state anthem, ka kam reservation policy haduh ka kam official language, une u nongialam ba hakhmat tam ka VPP uba kam ialade kum uta u ‘ieid jaitbynriew’ bad ‘ieid dustur riti’ uda shim kabu bad wad ki lad ki lynti ban pynjah lynti ia ka jaitbynriew Jaintia kaba une u briew un duh thiah duh dem bad pang ruh imat lada ia ki jaitbynriew Jaintia yn kynthup lang ha ka state anthem lane ha ka official language jong ka jylla. Uda isih Jaintia haduh katta katta ha kaba wat ban rwai u ba bun balang ia ka kyntien sur ba thoh da wei na ki myllung – ‘Ri Khasi, Ri Jaintia’ u pynjah syndon ia ka ktien Jaintia na ka jingrwai. Uda wad ki lad ki lynti ban pynduh jait ia ka ktien Jaintia ha ka Reservation Policy, uda trei minot din pa din man ka sngi ban pynjah syndon ruh ia ka ‘ktien Pnar’ kaba dei ka ktien pdeng u Jaintia na ka jingrwai state anthem. Imat lada une u ‘ieid jaitbynriew’ bad ‘ieid dustur riti’ un ioh ban kheit ia u soh-grape, tang hangta hi, imat ki Jaintia kin long noh tang kum ki r’ngai ha ka khana pateng ia kiba shakhmat ka por. Sa tang katno un sa kylla kyrteng syndon noh ia ka jylla baieid eh jong ngi, sha ka jylla Khasi.
Hato paitbah ka jylla, kane mo kata ka ‘ieid jaitbynriew’? Katba ialade u ai jait sha u kpa bad bud tynneng iaka dustur u dkhar u sep-sngi, kane mo kata ka ‘ieid dustur riti’?
Khyndiat la ngin kyndar ia ka history une u snar ‘ieid jaitbynriew’, la katno tylli ki seng bhalang ba u don bynta ban wanrah jingkylla ha ka jylla. Hato ki-ei kita ki kam ba u lah leh shisha na ka bynta ka bha ka miat u duk u suk, u rangli u juki? Lei lei ynda la kham ioh kheit soh-grape ha ka KHADC, kiei ki kam ba u wanrah shisha ia ka roi ka par ? Hato kata ka roi ka par ka dei da kaba mushlia ia ki kam hima sima, ki kam shnong kam thaw? Hato ka jing thung syiem da uba la kylla bad bud ia ka niam kristan ka iahap bad ka jinghikai ka dustur ka riti katkum ba la ioh pateng kumba la suit la shor da u Long-shuwa?
Naduh ba u la mihkhmat paitbah ban pynsngew ia ka khia ka shon, ka jynjar ka shitom u duk u suk bad ban iasait ruh ia ka hok jong iwei iwei i nongshong shnong hapoh ka jylla, hato u pyndep hok iala ka kamram da kaba lap mied lap sngi tang ha ka pyrta shnong, ka kren ktien blei ha ryngkat ka kren kynnoh, ka kren beiñ ia kiwei pat ki nong mihkhmat bad ka sorkar sha ki iew ki hat, ki lynti ki syngkieñ, ki madan ki biar bad lum pisa ha ka borti na u duk u suk ha ka kyrteng jong ka ieid jaitbynriew bad kam ialade kum uba duk tasam katba u leit u wan sahuh kylleng kylleng da ka kali Fortuner?
Lada u long shisha u rangbah ha ka pyrkhat ka pyrdain bad ka ktien ka thylliej kum uta u seh bilat katkum ka puron pyrkhat jong u myllung Soso Tham, un jin dala ialeh shitom ban ai ka jingied bad ka jing kynrong lang ia u Jaintia kumba u ieid ia u Khasi, ula dei ban trei shitom ban pynioh bhah lang ruh ia u Jaintia ha ka rwai state anthem, ula dei ban wad lad wad lynti bad pynlong syndon ruh ia ka ‘ktien Jaintia’ kum kata ka official language ryngkat ryngkat ka ktien Khasi’. Tangba une u briew dalei lei ruh un ym don ia kum kata ka mynsien namar ba u da isih ‘thlong mluh thlong sying’ ia ka jaitbynriew Jaintia.
Shuh shuh, ymtang ka isih ia ka jaitbynriew bad ka ktien Jaintia, hynrei mynta ka Party VPP lyngba u Spokesperson jong ka, kala sdang sa ka kynnoh ka bein ia ka leh niam ka leh rukom u Jaintia – Uda isih ia ngi ki Jaintia ba ngi khot kongsan da u Myntri Rangbah ka jylla Assam ha ka shad leh niam Behdieňkhlam ha Jowai. Imat une uda mut ba ka leh niam Behdieňkhlam ba kyrpang bad kyntang u Jaintia kadei ka kam politics. Ko Bah Basaiawmiot ! sa katno phin dang lorni bad pynjrong ki kti ban pynduh pyndam ia ka jaitbynriew Jaintia ryngkat ki leh niam leh rukom ba kyntang jong ngi?
Ngan jin da pyrto ia ka jonglong dap shynrang jong ki nongmihkhmat na Jaintia naduh u Ma Sniawbhalang Dhar, u Ma Wailadmiki Shylla, u Ma Lahkmen Rymbui kiba da nud shisha ban iakhun ha ka dorbar thaw aiň ban pynneh pynsah ia ka kyntien bad kyrteng Jaintia ha ka Reservation Policy. Ymtang kata, kine ki Myntri ha ryngkat ki nongmihkhmat na ri Jaintia jong ngi ki da trei minot thop ban wanrah ia ka roi ka par sha u nongshong shnong. Nga da ai ka jingiaroh ia u Ma Wailadmiki Shylla uba ha ka rta ba dang samla, hynrei uda wanrah ki jingkylla hapoh ka shnong ka thaw naduh ki surok, ki lynti ki syngkien ba bha ba miat, ki jaka sumar ba biang ban peit ia ka duk ka jynjar u nongshongshnong. Kyrpang eh nga da ai ka jingiaroh ia u Ma Sniawbhalang Dhar uba da lah shisha ban pyni ia ka jinglong rangbah kum u kpa ka Ri Jaintia ha ka ban pyndap pynbiang ia ki jingdonkam hapoh ki shnong ki thaw. Naduh ki iew ki hat, ki madan kilan met ki madan leh kai, ki surok ki lynti bad ki umbam umdih ryngkat ryngkat ka jing iatreilang bad jinglamkhmat bastad bad shemphang u Myntri Rangbah ba donburom jong ngi u Ma Conrad Sangma bad u Symbud Myntri Rangbah, u Ma Prestone Tynsong . Ymdon uwei ruh hapoh Ri Jaintia uba lah ban len ia ka jingtrei hok bad shakri hok jong ki iala ka jylla hi baroh kawei. Dei kine kein kita ki nongmihkhmat shisha kiba jied u paidbah bad trei na ka bynta u paidbah bad ban iasaid ruh na ka bynta u paidbah. Hashwa ba ngan pynkut, nga phah kane ka khyrwoh sha u Bah Basaiawnmoit ba hashwa ba phin rung ne ryngkoh sha kper jong kiwei, to da tip shwa ban ri bad sumar la ka kper lajong namar u paitbah nongshong shnong u tipbha bad nangbha ban pyniapher ia uno uba nud ban iasaid bad wanrah ki jingkylla ha iing dorbar thaw aiñ na uta u ba bunkam pat tang ha ka hylla shnong hylla thaw sha ki dorbar iew ki surok iew ban beiň bad kynnoh ia kwei pat ki nongmihkhmat paitbah bad ka sorkar. Ka Election MP shiteng samoi kane kala tied jingkhang, ka Assembly Election 2028 ruh ka thie harum, to da kham pyrkhat bha iala ka jingiaid lynti ha ka saiň pyrthei namar kumba ong ka ktien jong u Khasi- ‘Ka hanga-mei ka wan ha shuwa ka jingjot’.
Discussion about this post