Kam chibynta i pteiñ yong kiwa chong chnong ka Daistong hei lai luti wow pyrchah joor yei pynsñiaw paidbah (Public Hearing) kawa daw pynman da ka MSPCB ha ka 22 tarik uni u bnai ha Lum Syrman, Elaka Nongkhlieh, neibynta i tyrwa tih moochuni ka M/s Shree Cement Ltd, heitai i thaw, kamtæ ha ka 18 tarik uni u bnai kiwa chong chnong ka Daistong da lai li booh ki da ka dorkhat ha u CEM yong ka JHADC wow pyrchah joor ya katai ka ka kaam. Ha ka dorkhat da kyrpaad ki ya u CEM wow tuklar yow pyndam noh ya katai ka Public Hearing, wei kamjooh leh yeitai i thmu tih moochuni ha utai u loom.
Ki yurim wa hakhmat i pyrchah joor yong ki toh wa katai katai ka Company kawa kwah u tih moochuni ha Lum Syrman, toh ka jooh ka Company kawa da tyrwa u chna karkhana khyndaw-bilat ha ka chnong Daistong, heiwa kiwa chong chnong da yieñ pyrchah joor ki ya ka ha kiwa boon ki yurim yong ki, heiwa tang u chimbynta ki ha ka Public Hearing kawa da pynman ha ka 19 tarik u Kmaichonglang (Dec) ynnin u snem neibynta itai i thmu leh ym chah ya ki, neibhah wa da khang luti ya ki da ki bru wa kah durkhmat.
Ki yurim kiwa bood won toh wa ya i khyndaaw u chyiap kiwa kynthup ya ki thaw rep thaw riang yong kiwa chong chnong ka Daistong, kawa heh antaad kamwa 217.394 Hectares kawa em ha utai u Lum Syrman, da suba wa da kynthup yaborlang ha katai ka thaw wa da tyrwa tih moochuni, khlem i tip lane yoh bor na ki tre thaw.
Chooh chooh itai i tih moochuni daw pynjæd ko ya ka spah bei ramaw yong u Lum Syrman, ya ki khloo ki kjam wa rben, ki mrad ki mreng, ki sim ki doh, ya ki thaw rep thaw riang wa ki um ki wah. Daw ktah haroh ko ya ka wah Leteiñ, kawa kordor tam ha Elaka Nongkhlieh, kawa e um dih wei psa um ya ki thaw rep thaw riang, kamjooh leh ya ka wah Noh Luja, wah Krem Ksar, wah Phiah Shilliang, wah Bri Synni, wah Bri Yndoh wa kiwi kiwi wa kynthup ya ki dohum dohpnat kiwa im ha kitai ki wah.
Itai i tih moochuni, daw pynjæd haroh ko ya ki krem, kam ka Krem Liatprah kawa yoosuk wei kawa jrong tam ha South Asia; ya ka Krem Labit kawa phylla tam kawa em ha ka ya ki dakha khlem khmat (Neolissochilus Pnar); ya ka Krem Sutiang ka krem wa u Kiang Nangbah Khlawait ka Ri Jaiñtia chirup wa ki chipai yong oo da rieh ki heipor wa yaleh thma ki pyrchah ya ka sorkar pharæng; kynthup sa ya ka Krem Noh Luja, Krem Ksar, Krem Liat Pyrla, Krem Khang Bru, Krem Wah Range wa kiwi tawon.
Kamjooh leh katai ka tih moochuni daw ktah haroh ko ya ka Pynthor Leteiñ kawa bna naam wei kawa heh tam ha Ri Jaiñtia, wei kawa wan wa ar hadien yong ka Pynthor Sung hei pynmih boon yow kba u khoo ha ka Ri Khasi-Jaiñtia, kawa psa ja ya kiwa chong chnong ka Elaka Nongkhlieh, wei kamjooh leh ya ka pynthor rep kba waheh bha yong ki Daistong kawa man ka pliang ja yong ki.
Sa iwi won i daw, toh wa katai ka thaw, Lum Syrman ymtoh ko ka chnong, tangwa man ko du i pyrtuid yong i thaw. Ym em bru wa chong wa sah ha ka, lait na kiwa rep kiwa sah miet heipor rep por riang wei kawa em leh ki mrad khloo. Kamtæ i pynbna yabor wa toh ka chnong ya katai ka thaw Lum Syrman katkam wa da mih ha i pynbna paidbah yong ka MSPCB, man ko i pynkheiñ ya ka Section 20 yong ka Jaintia Hills Autonomous District (Establishment of Elaka and Village and Election, Appointment, Powers, Functions and Jurisdiction of Dolloi, Sirdar and Waheh Shnong) Act, 2015, neibhah ya kani ka thaw ym em pynbna ka namo tipmit wei e Sanad katkam kani ka aiñ.
Da ong leh wa ini i tyrwa tih moochuni ha Lum Syrman daw ktah ko yei rukom man rukom long, rukom im yong ki tre chnong ka Daistong wa kynthup wa ki yong ka Elaka Nongkhlieh, deiwa jooh im ki chirup chirup hei suk i saaiñ wa ka bei ramaw nadooh ki por warim wajah hadooh ynne ka sngi.
Hajrong i pynmih khubor won yong kiwa yahkhmat ka Elaka Nongkhlieh deiwa ong ki wa ha ka 16 tarik uni u bnai, ha Moolasngi, da em i yalang hapyrdi ki tre thaw kiwa em thaw ha Lum Syrman wa kiwa yahkhmat ka Elaka, heiwa da em i yaklam sñiawthooh wei i ya mynjur wa ka Elaka Nongkhlieh yeiwa da rai ko wa ka M/s Shree Cement u su ko dei dor ya ki tre thaw kiwa em thaw ha Lum Syrman, heiyatoh wa ini, kiwa chong chnong yong ka Daistong kwah ki wow pynche cha ki bor sorkar wa toh i kaamram u pait wei kamjooh leh cha ki paidbah, wa ki ym em u kwah ki u dai yei thaaw i bhaw yong ki cha katai ka Company namo cha ka Elaka neibynta wow tih moochuni.
Weiwa ym em hi leh u ya embynta ki ha katai ka yalang wa da pynman ha katai ka sngi neibyntai itai i kaam, wei ym tip hi ki leh ha kawon ka bynta wow dai yei thaw ki ha Lum Syrman tangwa i pynbait won ka Elaka wa kiwi tawon ki tre thaw kiwa em thaw haw Lum Syrman, katæ hi lai won ko deiwi tawon.
Discussion about this post